نشوز چیست و چه آثاری دارد؟

نشوز چیست و چه آثاری دارد؟
امتیاز مطلب: ٨٤%
84

گرایش ذاتی و فطری آدمی‌ به زندگی در اجتماع و برقراری ارتباط با دیگران، موجب می‌شود که از همان روزهای ابتدایی قدم گذاشتن به عرصه‌ی وجود، آهسته آهسته از پیله‌ی تنهایی خود بیرون بیاید و به روش‌های مختلف به عضویت در گروه‌ها و نهادهای اجتماعی کوچک و بزرگ درآید. با عضویت در هریک از این نهادهای اجتماعی فرد در معرض ارتباط با دیگران قرار می‌گیرد و به تَبَع برقراری ارتباط با دیگران، حقوق و تکالیف گوناگونی برای وی در برابر آنها به وجود می‌آید.‌ یکی از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین نهادهای اجتماعی که بخش بزرگی از زندگی فرد با عضویت در آن معنا پیدا می‌کند، «نهاد خانواده» است. شکل‌گیری نهاد خانواده به عنوان‌ یکی از تأثیرگذارترین نهادهای اجتماعی و عضویت فرد در آن، دارای تشریفات ویژه‌ای است و وقتی که عقد نکاح به طور صحیح و مطابق شرایط قانونی منعقد شود، این نهاد به طور رسمی‌ ایجاد شده و مانند هر نوع عقد و قرارداد دیگری، آثاری را به بار می‌آورد. مهم ترین اثر عقد نکاح ایجاد «رابطه‌ی زوجیت» میان طرفین است و به تَبَع شکل گیری این نوع رابطه، حقوق و تکالیف ویژه‌ای برای هریک از زوجین ایجاد می‌شود. آنچه در این میان اهمیت دارد این است که بدانیم اولا هریک از زوجین در جریان زندگی مشترک و برای تداوم و بقای نهاد خانواده، چه تکالیفی دارند؟ ثانیا در صورتی که هریک از زوجین به تکالیف خود در برابر طرف مقابل پایبند نماند و به وظایفی که دارد عمل نکند، از حیث حقوقی با چه ضمانت اجرایی (واکنش قانونی) روبه‌رو خواهد شد؟

در این مطلب ابتدا به صورت اجمالی به تکالیف زوجین در برابر‌ یکدیگر اشاره خواهیم کرد و سپس به تبیین معنای لغوی و اصطلاحی نشوز و همچنین آثار آن خواهیم پرداخت.


مقاله مرتبط: قانون حمایت از خانواده چیست و شامل چه مواردی می‌شود؟

تکالیف زوجین

ایجاد رابطه زوجیت میان دو نفر که موجب می‌شود پس از ایجاد آن، هریک از طرفین (زوج و زوجه) را همسر طرف مقابل خطاب کنیم، دارای شرایط قانونی است؛ همانگونه که برای مالکیت بر‌ یک ملک باید عقدی تحت عنوان بیع منعقد شود، برای ایجاد این نوع رابطه نیز باید عقدی تحت عنوان نکاح که شرایط آن در قانون ذکر شده است میان طرفین منعقد شود. برای آگاهی بیشتر می‌توانید به مقاله‌ی شروط ضمن عقد نکاح مراجعه کنید. هنگامی ‌که این عقد با رعایت تمامی‌ شرایط قانونی میان دو نفر منعقد شود، رابطه‌ی زوجیت میان زن و مرد برقرار شده و هریک از طرفین دارای حقوق و تکالیفی خواهند شد. برخی از تکالیفی که در این رابطه بر زوج و زوجه بار می‌شود، مشترکند و برخی از آنها نیز اختصاصی هستند. دو تکلیف مشترک میان زوجین که در قانون مدنی به آنها اشاره شده عبارت است از: «حُسن معاشرت» و «مُعاضدت در تَشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد». «حُسن معاشرت» به این معناست که زن و شوهر با خوش‌رویی، مسالمت و احترام با‌ یکدیگر رفتار کنند و از انجام رفتار اهانت آمیز نسبت به‌یکدیگر خودداری کنند. برای مثال زندگی مشترک در‌ یک منزل (داشتن مسکن مشترک) ‌یا داشتن روابط جنسی به‌طور متعارف از رفتارهایی است که بیانگر حُسن معاشرت زوجین در زندگی مشترک است. تکلیف دیگری که به‌طور مشترک قانونگذار برای هر دو طرف تعیین نموده است، «مُعاضدت در تشیید مبانی خانواده و اولاد» است. تشیید در لغت به معنای استوار کردن و برافراشتن و مُعاضدت هم به معنای «یکدیگر را‌ یاری کردن» است اما در اصطلاح قانونی و حقوقی معنای مشخصی ندارد؛‌ یعنی قانون مدنی به طور دقیق مشخص نکرده است که مقصود از معاضدت انجام چه کارهایی است بلکه براساس عرف و عادت مشخص می‌شود که چه کارها و رفتارهایی را می‌توان از مصادیق معاضدت تلقی کرد. برای مثال در برخی از نواحی خرید لوازم منزل بر عهده‌ی مرد و اداره‌ی امور داخلی منزل به عهده‌ی زن است. در این حالت انجام هریک از این امور توسط زن و مرد به معنای معاضدت خواهد بود و در صورتی هریک از آنها از انجام این امور خودداری کنند، می‌توان گفت که به تکلیف خود در خصوص معاضدت عمل نکرده‌اند.

علاوه بر این تکالیف مشترک که به عنوان آثار عقد نکاح و ایجاد رابطه‌ی زوجیت در قانون مدنی برای زوج و زوجه ذکر شده است، هریک از زوجین دارای تکالیف اختصاصی نیز هستد. به عنوان نمونه، مطابق قانون مدنی، ریاست بر خانواده از حقوق مرد است و زن باید تکالیف قانونی مرتبط با این حق مرد را ایفا کند؛ مثلا اگر در امور مربوط به خانواده و تربیت فرزندان اختلاف نظری میان زن و مرد وجود داشته باشد، زن باید برای تثبیت خانواده از نظر شوهر پیروی کند. هرچند مرد نمی‌تواند به بهانه‌ی ریاست بر خانواده هر تکلیف نامعقول و غیرقانونی را بر زن تحمیل کند و برای مثال وی را از انجام فرائض دینی منع کند یا محدودیت‌های نامعقول در رفت و آمد او به بیرون از منزل اعمال کند. از سوی دیگر مرد نیز در برابر زن دارای تکالیف اختصاصی است که مهم‌ترین آنها، وظیفه‌ی پرداخت نفقه است و انجام این وظیفه هیچ ارتباطی به نیازمند بودن‌ یا نبودن زن به نفقه ندارد.

تمکین به چه معناست؟

پس از اینکه به‌طور اجمالی با تکالیف مشترک و اختصاصی زوج و زوجه آشنا شدیم، پیش از پرداختن به موضوع نشوز، باید با اصطلاح تمکین آشنا شویم. تمکین در لغت به معنای «فرمان بردن» است و در اصطلاح حقوقی معنای این لفظ لزوم انجام تکالیف هریک از زوجین در برابر‌ یکدیگر است؛‌ یعنی هنگامی‌که گفته می‌شود «مرد و زن موظف به تمکین هستند»، به این معناست که هریک از آنها موظفند به تکالیف و وظایف خود در برابر‌ یکدیگر عمل کنند. تمکین در اصطلاح حقوقی در دو معنا به کار می‌رود؛ تمکین به معنای خاص و تمکین به معنای عام. تمکین به معنای عام مربوط به همه‌ی تکالیفی است که به موجب قانون بر عهده‌ی هریک از زوجین قرار داده شده است و آنها باید به این تکالیف قانونی عمل کنند اما تمکین به معنای خاص مربوط به تکلیف برقراری رابطه‌ی جنسی متعارف است و براساس آن، هیچ‌یک از طرفین نمی‌توانند بدون عذر موجه از برقراری رابطه‌ی جنسی با طرف مقابل سرباز بزنند.


مقاله مرتبط: تمکین چیست و شامل چه مواردی می‌شود؟

نُشوز

پس از آشنایی با تکالیف زوجین در برابر‌ یکدیگر و همچنین اصطلاح تمکین، حال باید به تبیین معنای نشوز بپردازیم.

نشوز در لغت به معنای «ارتفاع و بلند شدن» است و در اصطلاح حقوقی به نافرمانی زوجین و عدم ایفای وظایف زناشویی از جانب آنها گفته می‌شود. به عبارت بهتر اگر هریک از زوجین به هر علت وظایف زناشویی خود را ایفا و تمکین نکند، نشوز کرده است. عدم تمکین‌ یا به عبارتی عدم ایفای هریک از وظایف و تکالیف زناشویی خواه از نوع تکالیف مشترک باشد و خواه از نوع تکالیف اختصاصی که نشوز نامیده می‌شود، از سوی هریک از زوجین می‌تواند اتفاق بیفتد اما در قلمروی اصطلاحات حقوقی معمولا نشوز به عدم انجام وظایف زناشویی از جانب زن گفته می‌شود و به همین علت زنی را که به وظایف زناشویی خود در برابر همسرش عمل نکند، ناشزه (نشوز کننده) می‌نامند.

پس: عدم تمکین = عدم ایفای وظایف زناشویی = نشوز

نشوز هریک از زوجین چه اثری دارد؟

پس از آشنایی با مفهوم نشوز حال باید به این پرسش پاسخ بدهیم که اگر هریک از زوجین نشوز کند (وظایف زناشویی خود را ایفا نکند)، طرف مقابل چه اقدام قانونی می‌تواند انجام بدهد؟

در این حالت باید میان نشوز زن و مرد تفکیک قائل شویم.

اثر نشوز مرد

اگر مرد به وظایف زناشویی خود در برابر همسرش عمل نکند، زن می‌تواند به دادگاه مراجعه و او را ملزم به انجام وظایف خود کند. از طرف دیگر در صورتی که عدم ایفای این وظایف از سوی مرد به نحوی باشد که زندگی را بر زن سخت و مشقت بار کند، او می‌تواند با استناد به آن از دادگاه درخواست طلاق نماید. همچنین همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد،‌ یکی از تکالیف مرد در برابر همسر خود این است که نفقه‌ی وی را بپردازد. بر این اساس و به موجب قانون مجازات اسلامی‌ اگر مرد توانایی مالی داشته باشد و همسرش نیز به تمامی‌ِ وظایف زناشویی خود عمل کند اما با این حال، نفقه‌ی وی را پرداخت نکند زن می‌تواند از مرد به علت «ترک انفاق» شکایت نماید.

اثر نشوز زن

اگر زن از ایفای وظایف زناشویی در برابر همسرش خودداری کند، در مرحله‌ی نخست مرد می‌تواند با مراجعه به دادگاه او را ملزم به انجام وظایف قانونی خود نماید. از طرف دیگر در صورتی که این اقدام زن (عدم انجام وظایف زناشویی)، بدون عذر موجه و قانع‌کننده باشد، حق وی نسبت به نفقه ساقط خواهد شد و نمی‌تواند نفقه‌ی خود را مطالبه نماید اما اگر عدم ایفای وظایف زناشویی به‌خاطر عذر موجه باشد، حق وی در مورد نفقه ساقط نخواهد شد. به عنوان مثال‌ یکی از وظایف زن این است که در منزلی که همسرش اختیار نموده است، سکونت کند. حال اگر وی محل سکونت مشترک خود با مرد را ترک کند، در صورتی که عذر موجه و قابل دفاعی نداشته باشد، مرد می‌تواند با مراجعه به دادگاه وی را به بازگشت به منزل ملزم نماید و همچنین زن نیز نسبت به نفقه‌ی مدتی که منزل را ترک نموده است، هیچ حقی نخواهد داشت اما برای مثال اگر مرد دچار بیماری روانی باشد و برخوردهای خشونت آمیز نسبت به همسرش از خود بروز بدهد به نحوی که زن از ترس جان خویش مجبور شود منزل را ترک کند، حق وی نسبت به نفقه ساقط نخواهد شد.

منبعی که در نگارش این مقاله از آن بهره گرفته‌ایم کتاب «مختصر حقوق خانواده» به قلم دکتر حسین صفایی و دکتر اسدالله امامی‌ است.

تهیه شده در:‌chetor.com

لیلا بلالی فارغ التحصیل کارشناسی حقوق از دانشگاه تهران_ دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه تهران

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاه‌ها (14)

  1. profile-placeholder فرامرز گفت:

    خیلی ابتدایی وپیشد پا افتادهد بود

    1. رقیه محمدی رقیه محمدی گفت:

      درود بر شما
      سپاس از اینکه دیدگاه‌تون رو برامون نوشتین.
      قطعا انتقادهای شما باعث میشه مطالب باکیفیت‌تری ارائه بدیم.
      امیدوارم بتونیم یه روزی رضایت شما رو هم جلب کنیم 🙂

  2. profile-placeholder فیضی گفت:

    به نظر من امریکا اشتباه میکنه برای مبارزه با ایران هزینه میکنه همین قوانینی که‌برای احکام خانواده و زن و شوهر تدوین کردن و در حال اجرا است کافی ۱۰الی ۱۵ سال صبر کنه اتوماتیک نه مردم جوان داربم نه کودک مانده چند میلیون پیرمردو پیرزن طلاق گرفتن عقدهای باید به کسانی که پیشنهاد ابن قانون را دادن به هر کدام ستاره طلایی داود رت
    را را عنوان مدال شحاعت اسراییل بدهیم که هم خانواده‌را از بین بردن . هم به نابودی ایران و ایرانی و ایجاد بحران ۵۰ ساله کمک کردن بکیم خداوکیلی ریشه شما ایرانی بوده ای داد وطن عزیزم ای شهید اسمانی با شما و راهتان چه کردن

  3. profile-placeholder افشین سهراب خان گفت:

    سلام . مطالب مفیدی بود . لطفا ادامه دار باشد .

    1. رقیه محمدی رقیه محمدی گفت:

      سلام دوست عزیز
      خوشحالیم که این مطلب براتون مفید بوده. همراه ما باشید، حتما مطالب بیشتری از این دست خواهیم داشت 🙂

  4. سلام و درود …وقت بخیر

    واقعا طالمانه است ، زن هر وقت دلش بخواد بدون هیچ دلیل موحهی میتونه از خونه بره و شکایت هم هیچ تاثیری نداره و درصورت محکومیت به تمکین هم اجباری به بازگشت نداره و فقط نفقه بهش تعلق نمیگیره …..!!!

    ولی هروقت دلش بخواد مهریه اش رو اجرا میزاره و اینجا قانون هر کاری بخواد با مرد بیچاره انجام میده از بازداشت تا توقیف اموال و…

    معمولا زنها وقتی از خونه میرن اولین کاری که میکنن مهریه خود رو به اجرا میزارن ……

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      با سلام و احترام
      از توجه شما به این متن بسیار سپاسگزارم.
      بله، درست می فرمایید. چه در خصوص حقوق آقایان و چه در خصوص حقوق بانوان قوانین ما بسیار خلأ دارند و در بسیاری موارد به جای تحکیم بنیان خانواده موجب فروپاشی آن می شوند. به همین جهت است که بنظر باید به قوانین به عنوان آخرین راه حل رجوع نمود و پیش از آن اولویت را بر حل مشکلات در درون خانواده گذاشت.

      1. profile-placeholder رضا گفت:

        به نظر بنده حق طلاق یا وکالت حق طلاق که قانون گذاشته برا خانم ها و امروز خیلی فراگیر شده و بیشتر دختر ها موقع ازدواج اون رو از پسر ها میخوان واقعا خانه برنداز هست
        وقتی حق طلاق رو یه دختر همون اول ازدواج بگیره همیشه یک استرس درون مرد هست و اینکه خانم ها با توجه به احساسی تصمیم گرفتنشون با هر مشکلی که در طول زندگی بوجود بیاد ممکنه ازش استفاده کنن
        من واقعا نمیدونم اگه اسلام این حق رو به مرد داده و در قبالش وظایفی براش در نظر گرفته چطور قوانین ما این جور اون رو دور میزنن و تحت عنوان وکالت حق طلاق این حق رو به خانم ها میده
        البته ممکنه بگین این برا مواقع خاص هست و راه حلی برا مواردی که مرد ها واقعا به وظایفشون عمل نمیکنن ولی الان جوری شده که داره فراگیر میشه و همه دختر ها شرط ازدواج رو گرفتن وکالت تام حق طلاق از پسرها قرار میدن
        واقعا با این کار درصد طلاق بیشتر میشه تو جامعه
        من واقعا متعجبم از وضع همچین قانونی !!!!

        1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

          با عرض سلام خدمت شما
          از توجه شما به این متن سپاسگزارم.

          درست می فرمایید. متأسفانه جریان زندگی در دهه های اخیر به سمتی حرکت کرده که افراد به جای اینکه به قانون بعنوان آخرین راه حل نگاه کنند، چنین حقوق قانونی را دست مایه ی سوءاستفاده قرار داده اند. به همین خاطر در مسائل مربوط به خانواده بهترین راه، تنظیم روابط با اخلاق مداراست تا قانون.

    2. profile-placeholder نیما گفت:

      باید زنها حق طلاق داشته باشند ولی مهریه بهشون تعلق نگیره تا وسیله سو استفاده افراد سود جو نشه

  5. محمدعلی نصیری محمدعلی نصیری گفت:

    سوال اینه که ادعاهایی که زن و مرد نسبت به همدیگه میکنن و باعث اختلاف بینشون میشه رو چه جوری میشه توی دادگاه ثابت کرد؟ مثلا مرد ادعا کنه که همسرش ازش تمکین نمیکنه و همسرش هم طبیعتا رد میکنه.

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      از توجه شما به این متن سپاسگزارم.
      در مرحله ی اثبات ادعا، ادله اثبات مانند شهادت و اقرار مطرح می شوند. برای مثال در حالتی که زن منزل شوهر را ترک کرده است یا مرد نفقه ی زن را نمی پردازد، می توان از افرادی که در جریان زندگی این دو هستند درخواست کرد که برای ادای شهادت در دادگاه حاضر شوند. در خصوص مسائلی که معمولا دیگران از آنها مطلع نبوده و خصوصی هستند مانند عدم تمکین خاص (خودداری طرفین از برقراری رابطه زناشویی) نیز اگر خود فرد به آن اقرار کند که هیچ اما اگر اقراری وجود نداشته باشد و فرد منکر آن شود، قاضی از قرائنی که در پرونده وجود دارد می تواند احراز نماید(برای مثال می تواند طرفین را به پزشکی قانونی ارجاع دهد)

  6. profile-placeholder عيسي گفت:

    مقاله خوبي بود.

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      از لطف و حسن توجه شما به این متن بسیار سپاسگزار هستم.

پربازدیدترین موضوعات

سلامتی

سلامت جسمی و روحی با دانستن آخرین یافته‌ها و تحقیقات

آداب معاشرت

پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک

عادات موفقیت

عادات روزانه و راز موفقیت افراد موفق

هوش و خلاقیت

تکنیک‌ها و روش‌های بهبود قدرت مغز و افزایش هوش و خلاقیت

تغذیه

چه خوراکی‌های بخوریم و چه موقع بخوریم

تناسب اندام

تندرستی و داشتن بدنی زیبا با آخرین یافته‌های علمی

کاریزما

جذبه‌ای که با آن عشق، وفاداری و محبت دیگران را از آن خود می‌کنید

هوش هیجانی

مهارت ارتباط اجتماعی، شناخت و برداشت درست از رفتارها

مثبت اندیشی

بهترین‌ نکات و روش‌ها برای رسیدن به آرامش روحی و اندیشه مثبت

مد و زیبایی

نکات و روش‌هایی که ظاهر شما را تبدیل به آنچه می‌پسندید می‌کند

زبان بدن

دانش اینکه بدن چه می‌گوید و چگونه می‌توان زبان بدن را به خدمت گرفت

فن بیان

مهارت سخنرانی و تاثیر‌گذاری برای رساندن پیام‌تان