حبس تعزیری چه نوع حبسی است؟

حبس تعزیری چه نوع حبسی است؟
امتیاز مطلب: ٩٢%
92

شاید بارها این جمله را شنیده‌ایم که «قاضی، متهم را به چند سال حبس تعزیری محکوم کرد» اما به راستی منظور از حبس تعزیری چیست؟ چه ویژگی‌هایی دارد؟ و چه تفاوتی با دیگر حبس‌ها دارد؟ برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها ابتدا باید با معنای مجازات و سپس تفاوت مجازات‌های تعزیری و غیرتعزیری آشنا شویم و پس از آن به حبس تعزیری به عنوان یکی از مجازات‌های تعزیری و انواع آن بپردازیم.


مقاله مرتبط: تعلیق مجازات چیست و چه شرایطی دارد؟

مجازات

در عصر مدرن به ناچار رفتارهای انسان در حوزه‌های فردی و اجتماعی تحت تأثیر قوانین و مقررات مختلف قرار گرفته است و بی‌شک یکی از مهم‌ترین این قوانین و مقررات، قوانین کیفری هستند. قوانین کیفری به‌طور کلی به تبیین سه موضوع می‌پردازند:

  1. انجام چه رفتارهایی ممنوع است و به عبارتی، افراد یک جامعه چه کارهایی را نباید انجام دهند؛ از این رفتارهای ممنوعه تحت عنوان جرم یاد می‌شود.
  2. افراد یک جامعه در صورت تخلف از این رفتارهای ممنوعه با چه واکنشی روبه‌رو خواهند شد؛ از این واکنش نیز تحت عنوان «مجازات» یاد می‌شود.
  3. برای اینکه این مجازات در خصوص فرد به اجرا درآید، فرد مجرم باید چه شرایطی داشته باشد؛ از این شرایط تحت عنوان «شرایط مسئولیت کیفری» یاد می‌شود.

مجازات به عنوان واکنشی که جامعه در برابر ارتکاب جرم از خود نشان می‌دهد، باید پیش از ارتکاب جرم توسط قانون‌گذار پیش‌بینی شده باشد و صرفا در این حالت است که می‌توان فرد را به علت انجام یک رفتار ممنوعه، به مجازات محکوم کرد اما باید توجه داشت که همه‌ی مجازات‌ها و کیفرهایی که در برابر نقض رفتارهای ممنوعه (ارتکاب جرم) درنظر گرفته شده است، از حیث نوع و آثار یکسان نیستند. با مراجعه به قانون مجازات جمهوری اسلامی‌ ایران که برمبنای شریعت اسلامی‌ تدوین شده است، با چهار نوع مجازات که افراد در صورت ارتکاب جرم ممکن است به یکی از آنها محکوم شوند، روبه‌رو می‌شویم و این چهار نوع مجازات عبارتند از: حد، قصاص، دیه، و تعزیر.

مقصود از این مجازات‌ها چیست؟

مجازات حبس تعزیری

حد

حد به مجازات‌هایی از قبیل شلاق، حبس ابد، اعدام، سنگسار و تبعید گفته می‌شود که نوع و میزان آن در شرع مشخص شده است. برای مثال استعمال مشروبات الکلی (شُرب خَمر) جرمی‌ است که دارای مجازات از نوع حد یعنی هشتاد ضربه شلاق است. علاوه بر اینکه میزان و نوع مجازات حدی در شرع مشخص شده است، موجبات اِعمال این نوع مجازات نیز در شریعت اسلامی‌ احصاء شده است؛ یعنی به‌طور مشخص تعیین شده است که فرد در صورت ارتکاب چه نوع رفتاری با این نوع مجازات‌ها روبه‌رو خواهد شد و نمی‌توان جز برای آنچه که مشخص شده است، این مجازات‌ها را اعمال کرد.

قصاص

قصاص مجازاتی است که برای تعرض و آسیب عمدی یک انسان به جسم دیگران درنظر گرفته می‌شود و به موجب آن فردی که آسیب دیده است، به عنوان مجازات از فرد مجرم قصاص می‌گیرد؛ یعنی عین همان آسیب را به طرف مقابل وارد می‌کند. مهم‌ترین تعرض عمدی به جسم دیگران که موجب قصاص مجرم می‌شود، قتل است. قصاص به عنوان یک مجازات، حقِ مجنی‌علیه (فرد صدمه‌دیده) است؛ یعنی برای نمونه اگر فردی به صورت عمدی اعضای بدن فرد دیگر را قطع کند، فردی که عضوی از اعضای بدن وی قطع شده است، می‌تواند در قبال دریافت دیه از حق خود در خصوص قطع عضو مجرم بگذرد و گذشت کند.

دیه

دیه مجازاتی است که برای تعرض و آسیب غیرعمدی یک انسان به جسم دیگران درنظر گرفته می‌شود؛ یعنی اگر فردی به صورت غیرعمدی به جسم انسان دیگر صدمه‌ای وارد کند باید دیه‌ی آن صدمه و آسیب را که در قانون مشخص شده است، به فرد آسیب‌دیده بپردازد. برای مثال اگر در حین رانندگی، فردی با انسان دیگر برخورد کند و به وی صدمه بزند، راننده باید دیه‌ی مقتول را بپردازد.

تعزیر

تعزیر به مجازات‌هایی از قبیل حبس، جزای نقدی و شلاق گفته می‌شود که میزان و نوع آن در شرع مشخص نشده است بلکه حاکم (یعنی قانون‌گذار) حسب مورد نوع و میزان آن را تعیین می‌کند. یک نکته مهم در خصوص این نوع مجازات آن است که میزان مجازات تعزیری نمی‌تواند از مجازات‌های حدی بیشتر باشد.

حبس تعزیری

با توجه به نکاتی که مطرح شد در ادامه به صورت دقیق‌تر حبس تعزیری و انواع آن را تعریف می‌کنیم.

حبس تعزیری یکی از مجازات‌های تعزیری است که میزان آن در شرع مشخص نشده است و تعیین میزان آن با قانون‌گذار است اما در هر صورت، میزان آن نباید از مجازات‌های حدی بیشتر باشد. در میان مجازات‌های حدی فقط یک نوع حبس وجود دارد که عبارت است از حبس ابد. برای نمونه یکی از مجازات‌های جرم محاربه، حبس ابد است؛ یعنی افرادی که با در دست گرفتن سلاح و با قصد ایجاد ترس و وحشت در میان مردم امنیت جامعه را برهم می‌ریزند، مرتکب جرم محاربه شده‌اند و طبق قانون، قاضی می‌تواند آنها را به حبس ابد محکوم کند. بر این اساس میزان حبس تعزیری باید کمتر از حبس ابد باشد و حبس ابد نمی‌تواند به عنوان حبس تعزیری درنظر گرفته شود. برای مثال طبق ماده‌ی ۷۱۴ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، هرگاه راننده در اثر بی‌احتیاطی موجب قتل غیرعمدیِ فرد دیگری شود، به شش ماه تا سه سال حبس محکوم می‌شود. در این مورد که حبس از انواع حبس‌های تعزیری است، قاضی می‌تواند فرد را یا به شش ماه حبس، یا سه سال حبس یا برای مدتی میان این دو مثلا دو سال محکوم کند اما نمی‌تواند او را به بیش از سه سال یا کمتر از شش ماه حبس محکوم کند.

تعزیری بودن حبس چه آثار و مزایایی دارد؟

پس از آشنایی اجمالی با حبس تعزیری و اکتفا کردن به این نکته که «هر حبسی غیر از حبس ابد، حبس تعزیری است»، باید به این موضوع مهم پرداخت که تعزیری بودن حبس چه آثاری دارد؟

حبس تعزیری به عنوان یکی از مجازات‌های تعزیری همه‌ی احکام این قسم مجازات‌ها را دارد. در اینجا به سه اثر مهم تعزیری بودن حبس اشاره خواهیم کرد.

تعویق صدور حکم

طبق ماده‌ی ۴۰ قانون مجازات اسلامی‌ در صورتی که حبس، تعزیری بوده و میزان آن دو سال یا کمتر از دو سال باشد با وجود برخی شرایط، قاضی می‌تواند برای مدت ۶ ماه تا ۲ سال صدور حکم را به تعویق بیندازد و در این مدت، به جای زندانی کردن فرد برای وی اموری همچون انجام فعالیت‌های حرفه‌ای خاص تعیین کند و پس از سپری شدن مدت مقرر و براساس پای‌بندی فرد مجرم به دستورات دادگاه، برای فرد حکم صادر کند که در این صورت اگر فرد به تمامی‌ِ دستورات دادگاه در این مدت عمل کرده باشد، امکان این را دارد که از همه‌ی مجازات حبس به طور کلی معاف شود. در این حالت حبس این فرد حبس تعزیری است و با توجه به اینکه صدور حکم حبس وی به تعویق افتاده است، به این نوع از حبس تعزیری، «حبس تعویقی» گفته می‌شود.

تعلیق اجرای مجازات

طبق ماده‌ی ۴۱ قانون مجازات اسلامی‌ در برخی از جرایم در صورتی که مجازات تعیین شده برای یک جرم، حبس تعزیری بوده و میزان آن ۱۵ سال یا کمتر از ۱۵ سال باشد، قاضی می‌تواند پس از صدور حکم و در صورت وجود شرایطی که قانون‌گذار تعیین کرده است، اجرای تمام حبس یا قسمتی از آن را برای مدت یک تا پنج سال معلق نماید. پس از تعلیق اجرای حبس تعزیری، فرد مجرم به جای زندانی شدن، آزاد می‌شود و اگر در مدت تعلیق اجرای حبس مرتکب جرم دیگری نشود، این محکومیت از پیشینه‌ی کیفری فرد پاک می‌شود. در این حالت به این نوع حبس تعزیری، «حبس تعلیقی» گفته می‌شود.

مجازات‌های جایگزین حبس

به موجب ماده‌ی ۶۴ قانون مجازات اسلامی‌ افرادی که در جرایم عمدی به یک سال یا کمتر از یک سال حبس تعزیری محکوم می‌شوند، به مجازات‌های جایگزین از قبیل جزای نقدی و انجام خدمات عمومی‌ رایگان محکوم می‌شوند. این جایگزین‌های حبس صرفا در مورد حبس تعزیری اعمال می‌شوند.

تهیه شده در: chetor.com

برچسب‌ها:
لیلا بلالی فارغ التحصیل کارشناسی حقوق از دانشگاه تهران_ دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه تهران

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاه‌ها (24)

  1. profile-placeholder ناشناس گفت:

    سلام خیلی ممنون بابت وقتی ک میذارین خانم وکیل،خانم بلالی اگ متهمی ب۳سال حبس تعزیری و۷۴ضربه شلاق ب جرم دزدی محکوم بشه،اگ شاکی رضایت بده حبس و شلاق ب طور کامل منتفی میشه یا جریانش ی چیز دیگه هست؟؟ممنون میشم جواب بدین

  2. profile-placeholder ناشناس گفت:

    سلام خیلی ممنون بابت وقتی ک میذارین،خانم بلالی اگ متهمی ب۳سال حبس تعزیری و۷۴ضربه شلاق ب جرم دزدی محکوم بشه،اگ شاکی رضایت بده حبس و شلاق ب طور کامل منتفی میشه یا جریانش ی چیز دیگه هست؟؟ممنون میشم جواب بدین

  3. profile-placeholder وحید گفت:

    سلام خانم بلالی
    جرم مشارکت در حمل ۳.۵ گرم هرویین در صورتی ک گردن گرفته نشده باشد و اولین بار دستگیری باشد چیست؟ممنون

  4. profile-placeholder بهاره گفت:

    با سلام و خسته نباشید
    همسر بنده به جرم ساخت مشروبات الکلی به یک سال حبس تعزیری،۷۴ ضربه شلاق و جریمه نقدی محکوم شده ایا در تجدید نظر ممکن حبس تعلیقی بشه و شلاق به جریمه ی نقدی تبدیل بشه؟

  5. profile-placeholder مهدی محمدخانلو گفت:

    سلام خانوم بلالی من عکس رو به ایمیل ارسال کردم یه نکاه به ایمیل بندازید

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      سلام
      پاسخ ارسال شد.

  6. profile-placeholder علی گفت:

    سلام و عرض ادب
    برای بار اول اگر دچار اشباه سهوی شوی و ندانسته شاکی داشته باشیم بدون سابقه ، سه سال حبس تعزیری چه معنایی دارد؟ یعنی زندانی میشود فرد متهم یا با جریمه نقدی حل میشود؟ این مورد در ابلاغیه درج شده بود : ۷۴ ضربه شلاق تعزیری ، ۴ میلیون جریمه نقدی و جمعا سه سال حبس تعزیری ، باید چه کاری کنم تا مشکل حل شود؟ شلاق هم قابل بخشش یا خریدن است؟ ممنون میشم اگر جواب بدهید و راه ارتباطی با شمارا داشته باشم خانم بلالی.

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      با سلام و احترام خدمت شما

      متأسفانه سوال مبهم بود و خیلی متوجه نشدم. اینکه فرد مرتکب چه جرمی شده باشد می تواند روی پاسخ این پرسش ها تاثیر بگذارد. تبدیل حبس به جزای نقدی قواعد خاص خود را دارد و باید مشخص شود میزان حبس چه مقدار بوده است. طبق قانون شلاق را نمی توان خرید اما رویه دادگاه ها شاید به نحو دیگری باشد. اگر سوال را واضح تر بفرمایید بهتر می توانم راهنمایی کنم. می توانید در صورت تمایل سوال خود را به صورت جزئی تر به این آدرس ایمیل نمایید:
      [email protected]

  7. profile-placeholder زارع گفت:

    باسلام خدمت سرکارخانم بلالی.اگرکسی به۳سال حبس تعزیری محکوم شده باشه آیاممکنه بعد از گذاشتن اعتراض حکم به جریمه نقدی تبدیل بشه؟

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      با سلام و احترام خدمت شما

      مطابق قانون برای تبدیل حبس به جزای نقدی باید میزان مجازات حبسی که فرد به آن محکوم شده است، کمتر از یک سال باشد. یعنی صرفا در حبس تعزیری کمتر از یک سال می توان از تبدیل حبس به جزای نقدی استفاده کرد. براین اساس در این فرض با توجه به اینکه فرد مدنظر شما به ۳ سال حبس محکوم شده اند، نمیتوان از تبدیل حبس به جزای نقدی استفاده نمود اما اگر جهات تخفیف وجود داشته باشد، قاضی می تواند براساس آن میزان مجازات حبس را به حبس کمتر کاهش دهد. از جمله جهات تخفیف این است که مثلاً متهم در کشف جرم با مقامات قضایی همکاری کرده باشد یا اینکه اگر شاکی خصوصی داشته، او گذشت کرده باشد یا اینکه وضعیت خاصی همچون کهولت یا بیماری داشته باشد. در این حالت می‌توان از دادگاه درخواست تخفیف حبس را نمود.

  8. profile-placeholder مهدی محمدخانلو گفت:

    خانوم بلالی کجا میتونم براتون عکس نامه ایی که قاضی داده رو بهتون نشون بدم تا بهم توضیحات کامل بدید

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      سلام خدمت شما
      تصویر رأی قاضی را می توانید برای بنده ایمیل فرمایید. [email protected]
      اگر ارسال تصویر امکان پذیر نبود، شماره تماس تان را به این آدرس ایمیل ارسال نمایید.

  9. profile-placeholder مهدی محمدخانلو گفت:

    سلام خسته نباشید عمو بنده به دوسال حبس تعزیری بخاطر جعل سند عادی و دوسال بخاطر جعل سندمجعول به حبس تعزیری محکوم شده ،این یعنی چی میشه توضبح بدید

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      با سلام
      سپاسگزارم
      معنای حبس تعزیری و آثار و ویژگی های این نوع حبس در متن فوق توضیح داده شده است. اگر جایی از متن ابهام دارد بفرمایید مجددا توضیح داده شود. براساس آنچه فرمودید ایشان مجموعا به ۴ سال حبس محکوم شده اند برای دو جرم جعل سند عادی و جرم دوم هم یا استفاده از سند مجعول است و یا جعل سند رسمی که فقط یکی از این مجازات ها در مورد ایشان اجرا می شود(مدت حبس شان می شود دو سال). در متن توضیح داده شد که به هر حبسی جز حبس ابد، حبس تعزیری گفته می شود و آثار و ویژگی های خاصی مانند امکان تعلیق و تعویق دارد.

  10. profile-placeholder حسين گفت:

    سلام خانم بلالی.
    واقعا مقاله خیلی خوبی و مفیدی بود

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      با سلام و احترام
      از لطف و حسن توجه شما به این متن بسیار سپاسگزارم.

  11. profile-placeholder محمد گفت:

    باتوجه اینکه طیف غالب افرادی که در جامعه اینگونه مطالب را پیگیری می کنن مردم عوامی هستندکه در یک مقطع زمانی دچار اینطور معضلات قانونی شده اند و اینطور پیچاندن کلام و خودداری کردن از بیان صریح و ساده باعث سردر گمی افراد می شود وبه جای استفاده از مطالب دچار اشتباه می شوند

  12. دارالوکاله امیرکبیر دارالوکاله امیرکبیر گفت:

    خانم بلالی سلام!
    امیدوارم صحتمند و سلامت باشید.
    معمولا بیان موضوعات حقوقی به زبان ساده و بسیط شاید بنا به تخصصی بودنش از همه رشته های علوم اجتماعی دشوارتر میباشد ولی شما خیلی خوب اینکار را به زبان روزمره انجام داده اید که واقعا قابل ستایش میباشد.
    بنده از دیرباز در جستجوی فهمیدن درست مفاهیم اجراآت اساسی و ارکان اساسی قضاء میباشم ولی متاسفانه تا هنوز جواب قانع کننده دریافت نکرده ام. اگر لطفا در این مورد هم مستفید فرمایید ممنون خواهم شد

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      سلام خدمت شما
      از حسن توجه شما به این متن بسیار سپاسگزارم. اگر موضوع مدنظر را به صورت دقیق تر توضیح بفرمایید، بهتر می‌توانم راهنمایی تان کنم.

  13. profile-placeholder عيسي گفت:

    مقاله مفيد و خوبي بود. موفق باشيد…

  14. profile-placeholder Abolfazl گفت:

    بجای قانون مجازات اسلامی بگیم قانون مجازات اعراب بدوی!!!
    اعدام، شلاق، قطع عضو….
    حیوونا هم اینطوری با هم رفتار نمیکنن

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      از توجه شما به متن بسیار سپاسگزارم. بالاخره هر کیفی، کیفری دارد و اگر هرکدام از ما در موقعیتی قرار بگیریم که حق فردی یا اجتماعی مان مورد تجاوز و تعرض قرار بگیرد، دور از ذهن است که بپذیریم متعرض پاسخ رفتار خود را در قالب مجازات تحمل نکند.

  15. Peyman Esmaeili Fard Barzegar Peyman Esmaeili Fard Barzegar گفت:

    خیلی متن روان و قابل فهمی بود. مچکر

    1. لیلا بلالی لیلا بلالی گفت:

      از لطف و حسن توجه شما بسیار سپاسگزارم.

پربازدیدترین موضوعات

سلامتی

سلامت جسمی و روحی با دانستن آخرین یافته‌ها و تحقیقات

آداب معاشرت

پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک

عادات موفقیت

عادات روزانه و راز موفقیت افراد موفق

هوش و خلاقیت

تکنیک‌ها و روش‌های بهبود قدرت مغز و افزایش هوش و خلاقیت

تغذیه

چه خوراکی‌های بخوریم و چه موقع بخوریم

تناسب اندام

تندرستی و داشتن بدنی زیبا با آخرین یافته‌های علمی

کاریزما

جذبه‌ای که با آن عشق، وفاداری و محبت دیگران را از آن خود می‌کنید

هوش هیجانی

مهارت ارتباط اجتماعی، شناخت و برداشت درست از رفتارها

مثبت اندیشی

بهترین‌ نکات و روش‌ها برای رسیدن به آرامش روحی و اندیشه مثبت

مد و زیبایی

نکات و روش‌هایی که ظاهر شما را تبدیل به آنچه می‌پسندید می‌کند

زبان بدن

دانش اینکه بدن چه می‌گوید و چگونه می‌توان زبان بدن را به خدمت گرفت

فن بیان

مهارت سخنرانی و تاثیر‌گذاری برای رساندن پیام‌تان