مسئولیت مدنی و کیفری پزشک در مقابل بیماران

مسئولیت مدنی و کیفری پزشک در مقابل بیماران
امتیاز مطلب: ٨٩%
89

اساسا این دیالوگ معروف «ازت شکایت می­‌کنم!»ی که در فیلم­‌ها و سریال­‌های ما توسط اطرافیان بیمار، خطاب به پزشک معالج گفته می‌شود، به قول ما حقوقی‌­ها، اماره یا نشانه‌­ای­ست بر این حساسیت قابل درک نسبت به فعالیت پزشک؛ خصوصا در مواردی که پای جراحی­‌ها و تصمیمات سرنوشت‌ساز در میان باشد.

طبق آمار غیر رسمی عامل نزدیک به ۲۰ تا ۳۰ درصد از فوت­‌هایی که در بیمارستان و جراحی­‌های مهم اتفاق می‌­افتد، خطاهای پزشکی­‌ست. این مساله خود به تنهایی نشانگر خطیر بودن ماجراست، تا جایی که در دنیا و به تازگی در ایران، رشته‌­ای مستقل تحت عنوان «حقوق پزشکی» به وجود آمده که یکی از مهم­ترین مسائلش پاسخ به همین پرسش ظاهرا ساده است که «مسئولیت مدنی و کیفری پزشک در مقابل بیمار چیست؟» و « کِی، کجا و در چه شرایطی می‌­شود پزشک را در قبال اعمال و تصمیماتش، مورد سوال قرار داد؟»

مسئولیت مدنی و کیفری پزشک دقیقا یعنی چه؟

بگذارید با یک مثال ساده تفاوت مسئولیت مدنی و مسئولیت کیفری را روشن کنیم:

وقتی من هنگام رانندگی بدون قصد قبلی و در اثر لغزندگی خیابان با برخورد به ماشین شما، موجب خسارت می‌­شوم نسبت به جبران خسارت وارد شده مسئولم اما نه کاری که انجام داده‌ام جرم است و نه من مجرم نامیده می­‌شوم! اما در مقابل، وقتی سارق ماشین را به سرقت می‌­برد، طبیعتا هم عمل وی جرم است، هم خودش مجرم است و هم مجازات در پی خواهد داشت.

پس تفاوت این دو مفهوم در وجود یا عدم وجود قصد و سوءنیت در انجام کار است. تمایز مسئولیت مدنی و کیفری پزشک هم با کمی پیچیدگی فنی بیشتر، از همین قاعده تبعیت می­‌کند.

ماهیت مسئولیت كیفری پزشک

ماهیت مسئولیت كیفری پزشک

هنگامی پزشک از لحاظ كیفری مسئول است كه عمل ارتكابی او، توأم با سوءنیت باشد و قانون نیز آن را مستوجب مجازات بداند. در قانون مجازات فرانسه، در صورتی كه پزشكان از كمک رسانی به افراد نیازمندِ درمان خودداری ورزند یا به دلیل عدم مهارت، بی‌احتیاطی و بی‌مبالاتی، موجب مرگ بیمار یا از كارافتادگی كامل بیش از سه ماه بیمار شوند، قابل مجازات خواهند بود و مسؤولیت كیفری (و به تبع آن جزای نقدی) آنها، شامل موارد تحت پوشش بیمه­‌های پزشکی نخواهد بود.

در قانون مجازات اسلامی، مجازات سقط جنین از سوی پزشك، ۲ تا ۵ سال حبس و پرداخت دیه و همچنین مجازات افشای اسرار، حبس از ۳ ماه و یک روز تا یک سال و یا مجازات نقدی از یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال می‌باشد. بیمه نامه‌های مسئولیت پزشكی در ایران نیز مجازات‌های نقدی را تحت پوشش قرار نمی‌دهند و در صورتی كه بیمه‌گذار ملزم به پرداخت جزای نقدی گردد، بیمه‌گر تعهدی به جبران خسارت نخواهد داشت. البته در مورد دیه، به دلیل ماهیت خاص آن، تحت پوشش قرارداد بیمه قرار می‌گیرند.

ماهیت مسئولیت مدنی پزشک

نسبت به موضوع مسئولیت مدنی پزشک دو نگاه وجود دارد:

نگاه اول، نگرشی است که مسئولیت پزشک را اصطلاحا از نوع «تعهد به نتیجه» می­‌داند. منظور از این عبارت این است که پزشک در هر شرایطی ولو با کسب رضایت بیمار و اطرافیان وی، اقدامی کند که موجب وارد شدن آسیب به بیمار شود، مسئولِ جبران خسارات خواهد بود. در این مورد شاکی نیازی به اثبات تقصیر و کوتاهی پزشک ندارد و صرفا باید بتواند ثابت کند آنچه که پزشک، انجام داده است، علت به وجود آمدن آسیب و خسارت در بیمار است. پس مسئولیت پزشک در این حالت یک مسئولیت محض است که در صورت وارد شدن ضرر و آسیب، پزشک را مسئول جبران خسارت خواهد کرد.

نگاه دوم که تا قبل از سال ۱۳۹۲ (تغییر قانون مجازات اسلامی)، جایگاهی در حقوق ایران نداشت، بر خلاف نگرش اول معتقد است تعهد پزشک از نوع «تعهد به وسیله» است یعنی پزشک صرفا وظیفه دارد مداوا و مراقبت­‌های لازم را انجام دهد و تعهدی به تحقق قطعی درمان بیمار نخواهد داشت. در این حالت، پزشک تنها وقتی مسئول جبران خسارت وارد شده به بیمار خواهد بود که مرتکب تقصیر شده باشد.

چه کسی باید تقصیر پزشک را ثابت کند؟

مسئولیت مدنی و کیفری پزشک - دستبند

مطابق قانون، در شرایطی که در اثر مداوا و تصمیمات پزشکی، ضرری به بیمار وارد گردد، اصل بر این است که پزشک مرتکب تقصیر شده است. به بیان ساده قاضی مبنای رسیدگی را تقصیر پزشک می‌گذارد و این پزشک است که باید ثابت کند آسیبی که وارد شده در اثر تقصیر او نبوده است و او در حد معمول و متعارف، مراقبت‌­ها و اقدامات لازم را انجام داده است. اگر پزشک بتواند بی‌گناهی خود را ثابت کند، هیچ­گونه مسئولیتی برای جبران خسارت نخواهد داشت .

گرفتن رضایت از بیمار یا اطرافیان چه تاثیری دارد؟

با توجه به آن­چه در بند قبلی گفته شد، اصل بر تقصیر پزشک است، مگر اینکه خودش بتواند خلاف آن را ثابت کند و نشان بدهد مقصر نبوده است. اما گرفتن رضایت که خصوصا در مورد عمل­‌های جراحی بسیار معمول است، ورق را به سود پزشکان بر خواهد گرداند. در شرایطی که اقدامات و تصمیمات پزشک مبتنی بر رضایت‌­نامه‌­های معمول باشد، او نیازی به اثبات مقصر نبودنش نخواهد داشت و این بیمار و اطرافیان خواهند بود که باید ثابت کنند، پزشک مرتکب تقصیر شده است.

البته باید گفت گرفتن رضایت‌نامه از بیمار و اطرافیانش به این معنا نخواهد بود که دستِ زیان‌دیدگان به جایی بند نیست. بلکه در صورتی که زیان‌دیده بتواند ثابت کند ضرری که به او وارد شده است، در اثر تقصیر و کوتاهی پزشک بوده، پزشک معالج مسئولیت مدنی داشته و باید خسارات وارد شده را جبران کند.

پذیرش این مبنا و پی‌ریزیآن با این نظم حقوقی، هم به جهت مطلقاً مسئول ندانستن پزشکان، با مصالح اجتماعی و ریسک­‌های الزامیِ حساس در تصمیمات پزشکی سازگارتر است و هم این­که پزشک را نسبت به اعمالش بی‌مبالات و بی‌احتیاط نخواهد کرد تا در موارد تقصیر و کوتاهی، زیان‌دیدگان بتوانند خسارات خود را به طور مناسب جبران کنند.

تهیه شده در: chetor.com

نوید شیدایی [دانشجوی ارشد حقوق نفت و گاز دانشگاه تهران] موقعيت حقوق به خلاف تصور خيلی‌ها، بعد از دعوا و اختلاف نيست. جلوگيری از بروز اختلاف و حل منطقی و عقلانی اختلافات، داستان اصلی اين دانش است.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاه‌ها (4)

  1. profile-placeholder منتقد گفت:

    مطلبتون منو یاد برنامه نویسی پاسکال انداخت. زبان کد نویسی قشنگ و جالبی بود اما در عمل هیچ کارایی نداشت.
    دخترخالم پرستار ارشد تو یه بیمارستانه.
    میگه: اگه درصد مرگایی که بخاطر اشتباه یا بی سوادی پزشکه رو بدونین، دیگه بیمارستان نمی رین. اشتباه بشه. کی می فهمه؟ مردم شلقمن. چی بشه یکی دو نفری هم باشن که صداشون در بیاد و بِره که کار به جاهای باریک بکشه، پرونده رو دستکاری میکنن. کی میخواد بفهمه؟

    1. نوید شیدایی نوید شیدایی گفت:

      مطلبتون تا حدي درسته و تا حدي خير . چون نيازمند يك تحقيق جامع هستش . موارد بسيار زيادي از اين دست بوده كه با شكايت به نتيجه رسيده خصوصا در موارد غير فوت . چون آثار عملكرد پزشك در بدن بيمار باقيه و ميشه اثبات كرد خطاي پزشك را.
      پس بحث ويتريني و علمي نيست به هيچ وجه

  2. profile-placeholder بهرام گفت:

    عالی بود خسته نباشی

    1. نوید شیدایی نوید شیدایی گفت:

      تشكر از شما . ارادت

پربازدیدترین موضوعات

سلامتی

سلامت جسمی و روحی با دانستن آخرین یافته‌ها و تحقیقات

آداب معاشرت

پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک

عادات موفقیت

عادات روزانه و راز موفقیت افراد موفق

هوش و خلاقیت

تکنیک‌ها و روش‌های بهبود قدرت مغز و افزایش هوش و خلاقیت

تغذیه

چه خوراکی‌های بخوریم و چه موقع بخوریم

تناسب اندام

تندرستی و داشتن بدنی زیبا با آخرین یافته‌های علمی

کاریزما

جذبه‌ای که با آن عشق، وفاداری و محبت دیگران را از آن خود می‌کنید

هوش هیجانی

مهارت ارتباط اجتماعی، شناخت و برداشت درست از رفتارها

مثبت اندیشی

بهترین‌ نکات و روش‌ها برای رسیدن به آرامش روحی و اندیشه مثبت

مد و زیبایی

نکات و روش‌هایی که ظاهر شما را تبدیل به آنچه می‌پسندید می‌کند

زبان بدن

دانش اینکه بدن چه می‌گوید و چگونه می‌توان زبان بدن را به خدمت گرفت

فن بیان

مهارت سخنرانی و تاثیر‌گذاری برای رساندن پیام‌تان